Zo is het begonnen

Garde Tegeliers van 1798.

Enkele jaren geleden ontstond in een vriendenclub uit Tegelen het idee om een eeuwen oude garde nieuw leven in te blazen. De garde met de naam Garde Tegeliers was hiermee een feit en een oude traditie in ere hersteld.

De Stichting Garde Tegeliers stelt zich ten doel om het culturele erfgoed van Tegelen en omstreken te bewaken en veilig te stellen voor de nabije en verre toekomst.

Het inmiddels uit 30 personen tellende gezelschap verzorgt een ca. 15 minuten durend optreden, vergelijkbaar met een optreden van de Rote Funken uit Keulen. Uitgedost in prachtige historische garde uniformen (blauw met rood accent) compleet met kabassen en hoeden met witte pluimen komt het gezelschap onder de klanken van de Einzugsmarsch uit de Zigeunerbaron gewapend met nepgeweren opgemarcheerd. Voorafgegaan door hun commandant, schellenboom en vaandeldrager en op de klanken van de tamboer. De Garde Tegeliers heeft een 3-tal dansen op het repertoire te weten de Radetzki-mars met Stiebevotsche en de Kolner Funkenmars compleet met geweren-excercitie, uiteraard alles met een carnevaleske inslag. Een bijzondere dans wordt opgevoerd door het Tanzmarichen Chantal dat een op moderne muziek gebaseerde sprankelende solo-dans uitvoert omringd door de complete garde. Het showprogramma omvat verder de eigen Tegeliersmars en de Tegeliers-yell.

Tesamen vormt dit een imposante uitvoering en een vooral kleurig schouwspel. De Garde Tegeliers is intussen een graag geziene gast op zittingen, carnavalsevenementen en andere culturele evenementen. Veel lof en waardering is geoogst met dit showprogramma in Limburg en het Duitse grensland.

Schermutselinge

't Touwtrekke um elkaars grôngkgebied is Tegele en Venlo bepaold neet vraemp. Iëuwe langk zoote de besjteure zich euver en waer in de haor. Wiéj al dökker gezag: 'Ruziés euver grenze zién zoë aad wiéj de grenze zelf'!

En.... zoë-as 't d'r nao oét zúut zulle bin­ne neet al te lange tiéd de 'Limie­te' (=grenze) opniej waere vasgesjteld. Limiete die aan­gaeve wiéj wied de mach van ein dörp of sjtad zal/meug riéke, euver welk gedeilte belas­ting gehaeve kên waere en wao de plek­ke kômme te ligke wao tol gehöf meug waere.

In wörkelikheid kwaam 't d'r op neer det aangrenzende sjtökke grôngk ôngerwerp waare van fikse ruziés. Op deez plekke deeje iërzame werklúuj tôrf en klei sjtaeke en kôste börgers, vanwaege 't toen nag sjoëne miel­jeu, nag regelmaotig ein buuske kao­rebloom­e plökke. (Bliékbaar haet men tóet op heeje heej niks van geliërd!).

Ens in de zoëvûel jaor woor­te de limiete (vasgelag mid­dels in 't veld aanwezige buim, baeke, langkwaere en grens-sjtein) gekon­troleerd. Det Tegele en netûerlik ouch Ven­lo en Káker­ke eur eige opvat­tinge hadde euver 't ver­loup van dees limie­te is -wiéj gezag- gen niéjs. Met Bel­vend waas noei-jts sjtriéd, de limiet waas (en is nag) de Aols­baek.

De sjtad Venlo waas in daen tiéd (18e iëuw) gans op zichzelf aan­ge­waeze en 'mainport' Tegele greujde en bleujde. Tegele had na­melik as enigste kern in het hertog­dom Gulick ein verbin­ding (handelslién) van de Maas nao 't achter­langk Prúuses.

Riéke koupmen kreege de 'Glazenep­kes-teikes' in de ouge en kwaame in det iéverig­ge dörp aan de Maas woëne. In de volksmôngk hoote zeej 'Handelsleute ohne kiépe'. Deez óetdrökking hat niks met túute te make maar det ware gewûen slum­me jônges die as transporteurs eur geld ver­deende met achter 't buro te zitte en 't werke óetbe­staejde aan kleine zelfsjtandig­ge die in 't bezit ware van paerd-en-wage, hangk- en/of hôngkskèr.

In 1792 woort van hoëgerhangk de opdrach óetgevaerdig um aan 't gesjtechel euver de limiete ein eind te make. Tóet ein aafron­ging van det proces is 't neet gekômme umdet twiëje jaor later de Franse ônger leiding van Napoleon de sjtreek binnen vaele. Tegele en Venlo kwa­me dus ônger Franse vlagk en de deensplich woort ingesjteld. Wiéj vervol­ges Napoleon op 'Graafei­landse me­neer' zién vleugels (in dit geval in oëstelikke richting) óetsjloog, ver­plaatste de oorlogs­handelinge zich nao Rusland. Beej de versjillende verldsjlaeg hebbe ouch Tegelse jônges zich dök ôngers­jeije en vúel (sjterke) verhao­le en anekdotes doon den ouch euver eur de ronde.

Sjer­mutselinge euver de limiete bleeve aevel sjmuele en laajde aaf en toe nag ens op.

In 1795 willig Venlo zellefs ein verzeuk in um Tegele in te meuge liéve, wat op 31.8. van det jaor wúert ingewillig. Tegele wei­gert heej aevel gevolg aan te gaeve en duit op 1 okt. 1795 de (iërste) plechtigge belof­te det Gulikse gebiedsdeile neet toet Fran­kriék zulle gaon huure (Venlo bliéf dus ein encla­ve - late wúert det netúerlik angers).

Regelmaotig verbleve le­gerôngerdei­le in de regio en zoë gebeurde 't det ein paar linke Tegel­se kouplúuj in 1798 ein gruupke sjol­daote 'koch' um 't Tegelse grôngkgebied in de gaate te haaje (wezelik um de grôngkbelasting vast te kênne sjtelle, maar baovenal te bewaake vur indrin­gers, vreejbui­ters, deserteurs, va­gebôngkde, as-ouch vogel­vreejver­klaorde).

Beej-kommend veurdeil vur leeje van de Garde waas det zeej vanaaf det moment neet meij nao 't front heufde.

Op de 13e van de ellefde van 't jaor 1798 woorte de sjoldaote -vanzellefsjpraekend nao toesjtumming van Napoleon- offiésjie-jeel be­neump um de ekonomiése belange veilig te sjtelle en had Tegele vur 't iërs ein eige leger(-ke). In 't frans woorte zeej 'Le Garde Tégelié-jés' geneump maar in de volksmôngk woort det al sjnel verbasterd tóet de GARDE TEGELIERS (Tege­le-iërs!).

Daag en nach sjtröbde zeej te voot ('ne ingkele te paerd) de Tegelse paorte en limie­te aaf um de noeste Tegelse lúuj te besjer­me.

Vanóet 'De Dreej-Kroëne' trokke zeej viéja de Wyl­der­baek - Hagerhaof en lang­kwaer nao de Uhlingkshei. In 't Hagerböske is euveri­ges mennig robbertje gevochte.

Jaore langk haet de Garde Tegeliers zich vur de Tegelse gemeinsjap verdeenste­lik gemak, neet allein op militair gebied maar ouch op sosjié-jaal maatsjappelik en kultureel ge­bied. Teageswaordig wûerd eur lijfleed "En as weej wir nao Tegele gaon...'nag sjteeds gezônge !

Wiéj 't groëte Franse leger in Rus­langk de kous oppe kop hat gekree­ge trokke zeej zich trúuk. Ouch ingkele leeje van de Garde Tegeliers sjloote zich beej 't truuktrekkende leger aan. Beej de sjlaag in Waterloo hebbe zeej zich dök manhaftig opgestjteld en eur beste 'gewaerke' veurgezatte. Det ein en anger neet haet meuge bate haet de gesjie­denis óetgewaeze. Toen in 1814 de franse bezetting definitief ten einde waas sjleep ouch 't fenomeen Garde Tegeliers in.

Wat neet onvermeld meug bliéve is det ônger de franse bezetting naeve de deens­plich ouch 't kadaster en de burgelikke sjtangk woord ingeveurd. Dao­veur waas netúerlik ein ge­meintehóes núe­dig. Helaas is neet bekend wao 't gesjtaon haet, maar 't ware waal de Garde Tegeliers die ein gedeil­te van eur Arsenaal heej-veur besjikbaar hebbe gesjteld.

D'n iërste aalmoezenaer van de Garde -wiéj gezag in 1798- waas euveriges pesjtoër Petrus Eskes, dae in 1805 woort opge­volg door pesjtoër Johannes Frey­beuter.

Médiéjo 1996 kwaame ingkele Tegelse jônges (ongetwiéfeld nao­zaote van de Gar­de Tegeliers zich taenge bee-j Sin­ter­merte. Zoë gebeurde 't det achter 'ne pot beer de her­indeiling (dus ouch de 'limie­te') ter sjpra­oke kwaam en al sjnel woort in aaj archie­ve, anale en ange­re ge­sjiedkundig­ge vertel­sels gedao­ke. Vervolges woorte zôn 25 man óet de regio 'gerônseld'. Enof 't zoë meus zién op de dertiënde van de ellef­de van det jaor woort de sjlao­pen­de Garde wir wakker gemak! Ein aaj tradisiéj woort wir laeve ingeblaoze: De Garde Tegeliers is wir óet de sjlaop ôngk-waak !!

Sinds kort buige zich diverse historiésiéj zich euver de lotgevalle (en anekdotes) euver de Garde Tegeliers, veldsjlaeg en zoë. D'r gaon zelfs sjtûmme op det de Garde zich in Roëme ingezatte haet vur de Paus.

Van heinde en verre woorte unifor­me opge­duukeld, ôngersjeidinge opgepoets, aaj kemasse nao de sjóester gebrach, zelfs ge­waere kwaame óet de môtte-balle.

Bijna 200 jaor nao eur oprichting zal dit Tegelse fenomeen zich wir aan de bevolking kênne presentaere, 'rech-op' en 'neet-bang' zulle zeej door 't (altiéd zelfsjtendig­ge) dörp mars­jeere. Neet allein ter besjerming van de Tegelse limiete maar veural ouch vur 't in stangk haaje van de Tegelse Cultuur en baovenal ter ôngersjteuning van de Tegel­sen Vastelao­vend.

Tegele meug grûets zién op zién eige

Nieuwe leden

Tegelse Courant 11 januari 2001

Na zorgvuldig antecedentenonderzoek werden Dre Schouwenberg en Maurice Houba waardig bevonden voor het front van de voltallige garde hun belofte van trouw aan het vaandel af te leggen.

Dat eerstgenoemde daarbij insubordinatie pleegde door op te merken dat zij beiden de excercities binnen een tijdsbestek van enkele weken onder de knie hadden gekregen, waar de overige Gardisten inmiddels al 2 jaar mee doende zijn, wekte zichtbare wrevel op. De kersverse rekruut kocht genadiglijk zes dagen zwaar en dertig disciplinaire stokslagen af door uitdeling van een geillustreerde - speciaal voor deze bijeenkomst - door hem vervaardigde Tegelierskrant. Omdat elke Tegelier bij inlijving herdoopt wordt met een nieuwe naam, worden Dre Schouwenberg en Maurice Houba in militaire kringen aangeduid als de "Sjrobbant"en de "Zjwetsmeister".